W Kwartecie Aleksandryjskim Lawrenca Durrella, o którym pisałam w ostatnim poście, autor podejmuje temat krajobrazu - przestrzeni, która przenika człowieka i wpływa na jego nastrój, a zatem także na myśli, na czyny, a w końcu na los i życie.

W powieści jest to Aleksandria i jej okolice - port śródziemnomorski, ale zarazem afrykański, w którym od tysięcy lat mieszają się i współistnieją różne kultury i religie.

Sąsiedztwo morza i pustyni sprawia, że miasto jest nasycone światłem - bywa wilgotne, ale też duszne i zakurzone. Często spowija je mgła, a jesienią przenikają ciężkie odcienie szarości. To krajobraz niezwykle intensywny, gęsty, chwilami wręcz senny - jakby domagał się, by rozgrywały się w nim zawikłane namiętności i snuły powolne melancholie. W powieści to właśnie Aleksandria dyktuje losy bohaterów: podążają jej rytmem, poddają się jej kaprysom, odbijają jej piękno.

Każdy z nas zamieszkuje jakiś krajobraz - i w każdym krajobrazie rozgrywa się jakiś dramat, który nieodwracalnie odciska w nas swoją pieczęć. Powiedziałabym nawet, że każdy krajobraz ukrywa nieskończoną ilość dramatów, ponieważ żyjemy na planecie, której istotą jest zmienność. O tym co krajobraz może wiedziec o nas, czego sami nie wiemy o sobie, pisałam także [tutaj].

Myślę o moich własnych krajobrazach - o wietrznym Trójmieście, położonym nad morzem, z bukowo-sosnowymi lasami na morenowych wzgórzach; o Kaszubach z ich cichymi jeziorami; o Hampshire z kredowymi ścieżkami i kamiennymi plażami; i w końcu o zatłoczonym Londynie - jego scenach i bardzo prywatnym, różanym ogrodzie. Ślady tych miejsc noszę głęboko w sobie i faktycznie są one punktami odniesienia dla mojego myślenia, mojego sposobu pojmowania świata.

Ale wróćmy do Aleksandrii. Jak wiadomo, każdy krajobraz w końcu traci swoje kontury i osuwa się w ciemność nocy. Takiej właśnie spektakularnej ciemności doświadcza Darley w jednej z kluczowych scen powieści - podczas polowania na kaczki na jeziorze Mariout. Narrator opisuje to tak:

"Lekkim drgnięciem drąga Faraj wyprowadza łódź na kanał i nagle znajdujemy się w sercu czarnego diamentu. Woda usiana jest gwiazdami. Pod nami Orion, Kapella, bryzgają na nas migotliwymi iskrami. Długo suniemy po utkanym z gwiazd kobiercu w ciszy, którą zakłóca jedynie klaskanie i szeptanie błota, gdy Faraj drągiem dotyka dna. Potem skręcamy nagle w szerszy kanał i słychać już plusk drobnych fal bijących o dziób łodzi, a wiatr od niewidzialnego morza przynosi smak soli. Przeprawiamy się przez ciemności zagubionego świata, lecz czuje się już w powietrzu zapowiedź świtu."

Nocne krajobrazy bywają równie piękne, prawda? I często na długo pozostają w naszej pamięci - jakbyśmy na chwilę dotkneli jakiegos innego, nieposkromionego świata.

Ciemność otwiera się przed nami, odsłaniając tajemnice, ktore ukrywa dzien - gwiazdy, planety, komety, świetliki, różne fluoroscencyjne stwory i rośliny, a także księżyc. Noc naprawdę potrafi być czarnym migotliwym diamentem.

I o tym właśnie chciałam opowiedzieć w dzisiejszej bardzo prostej, nieoszlifowanej grafice.

Do nastepnego razu.

K.

psst...

Zostane jeszcze przy wodzie i ciemnosciach. W najblizszym czasie chialalbym opowiedziec o latarniach, zainspirowana podkastem z BBC Sounds i przepiekną ksiazką w norweskim fiordowym krajobrazie - o promowym przewoziku Nilsie Viku pdt: ''Dzien, w ktorym umarl Nils Vik'' napisaną przez Frode Grytten.

W The Alexandria Quartet by Lawrence Durrell, which I mentioned in my previous post, the author takes up the theme of landscape—of a space that permeates a human being and shapes their mood, and thus also their thoughts, their actions, and ultimately their fate and life.

In the novel, this landscape is Alexandria and its surroundings—a Mediterranean port, yet also an African one, where for thousands of years different cultures and religions have mingled and coexisted.

The proximity of sea and desert saturates the city with light—it can be humid, but also stifling and dust-laden. It is often veiled in mist, and in autumn heavy shades of grey seep through it. This is a landscape of extraordinary intensity, dense, at times almost dreamlike—as if it demanded that tangled passions unfold within it and slow melancholies take their course. In the novel, it is Alexandria that dictates the fate of the characters: they move to its rhythm, yield to its caprices, and mirror its beauty.

Each of us inhabits a landscape—and within every landscape some drama unfolds, leaving its irreversible imprint on us. I would even say that every landscape conceals an infinite number of dramas, for we live on a planet whose very essence is change. I also wrote [here] about what a landscape might know about us—things we do not know about ourselves.

I think of my own landscapes—of the windy Tricity by the sea in Poland, with its beech-and-pine forests on moraine hills; of Kashubia with its quiet lakes; of English  Hampshire with its chalk paths and shingle beaches; and finally of crowded London—its stages and our deeply private rose garden. I carry traces of these places deep within me, and indeed they serve as points of reference for my thinking, for the way I understand the world.

But let us return to Alexandria. As we know, every landscape eventually loses its contours and slips into the darkness of night. It is precisely such a spectacular darkness that Darley experiences in one of the novel's key scenes—during a duck hunt on Lake Mariout. The narrator describes it thus:

"By a slight tremor of the pole, Faraj guides the boat into the channel and suddenly we find ourselves in the heart of a black diamond. The water is strewn with stars. Beneath us Orion, Capella, splash us with flickering sparks. For a long time we glide across this star-woven carpet in a silence broken only by the clapping and whispering of the mud as Faraj's pole touches the bottom. Then we turn suddenly into a wider channel and hear the small waves slapping against the prow, while a wind from the invisible sea brings with it the taste of salt. We cross the darkness of a lost world, yet already there is in the air a promise of dawn."

Night landscapes can be just as beautiful, can they not? And they often remain with us for a long time—as if, for a moment, we had touched some other, untamed world.

Darkness opens before us, revealing the secrets concealed by day—stars, planets, comets, fireflies, all manner of fluorescent creatures and plants, and the moon. Night can truly become a black, shimmering diamond.

And that is what I wanted to evoke in today's very simple, rough drawing.

Until next time,
K.

psst…

I will linger a little longer with water and darkness. Soon I would like to write about lighthouses, inspired by a podcast on BBC Sounds and by a beautiful book set in a Norwegian fjord landscape—about the ferryman Nils Vik: "The Ferryman and his Wife" by Frode Grytten (original title: "Dagen Nils Vik døde").