Kolejny raz BBC zainspirowało mnie swoimi radiowymi opowieściami. Tym razem zachwyciła mnie seria pięciu programów przygotowanych przez kompozytora Erland Cooper pod tytułem Cities of Imagination, emitowana w programie BBC Radio 3 The Essay. To opowieści o pięciu mitycznych miastach, rozsianych po całym świecie, zakorzenionych w różnych kulturach i krajobrazach, przepięknie zilustrowane muzyką Coopera, która jeszcze bardziej pobudza wyobraźnię i przenosi słuchacza w te ulotne, nieuchwytne miejsca.

Są to miasta, do których — jak mówi sam autor — nie można dotrzeć za pomocą mapy. Możemy odnaleźć je tylko wtedy, gdy same, w jakiś mistyczny sposób, nas zawołają. I tak razem z autorem odwiedzamy rosyjskie niewidzialne miasto Kitież, bretońską Atlantydę — Ker-Ys, mityczne miasto Amazonek — Themiscyra, oraz tybetańskie duchowe miasto Kalapa, zbudowane na geometrycznym planie mandali, pośród krajobrazu ukształtowanego jak wielki ośmiopłatkowy lotos.

Niezwykłe są te stare mity, które wciąż żyją własnym życiem i za którymi nieustannie podążają pielgrzymi i wędrowcy.

Jest jednak jeszcze jedno miasto wyobraźni, o którym opowiadał Erland Cooper — położone na libijskich piaskach Sahary: Zerzura. I właśnie to miejsce zawołało mnie najmocniej, dlatego chcę opowiedzieć o nim więcej.

Według średniowiecznych przekazów Zerzura, ukryta w piaskach Sahary, była miastem białym jak gołębica. Nazywano ją "białą oazą". Ten pustynny skarb miał być pełen palm, źródeł, ogrodów i śpiewu ptaków. Sama nazwa Zerzura oznacza małego pustynnego ptaka — takiego jak bialorzytke — dlatego często miasto to nazywane jest także "oazą śpiewających ptaków".

Według XV-wiecznej arabskiej Kitab al-Kanuz — "Księgi Skarbów" — do miasta można było dotrzeć, idąc suchą doliną, wadi, między dwiema górami. Zbliżając się do miasta, napotykało się bramę, nad którą znajdował się kamienny ptak trzymający w dziobie klucz:

"Przy bramie znajdziesz ptaka wyrzeźbionego w kamieniu. Wyciągnij rękę do jego dzioba i weź z niego klucz."

Po przekroczeniu bramy białego miasta można było ujrzeć jego piękno i bogactwo, ale także zaczarowanych Króla i Królową, pogrążonych we śnie. Należało ich ominąć, zabrać skarby i odejść.

Ciekawe jest to, że w tradycji arabskiej ptak bywa symbolem przewodnika duszy albo posłańcem tajemnej wiedzy. Zapewne więc prawdziwy skarb Zerzury nie miał wcale materialnego charakteru, lecz duchowy.

W podcaście mocno wybrzmiewa także znaczenie pustyni jako przestrzeni oczyszczenia. Pustynia nie jest tam pustką, lecz miejscem, w którym znikają demony, hałas świata i wszystko, co zbędne. Zostaje tylko serce, cisza i obecność Boga. W takim miejscu łatwiej o przemianę, o doświadczenie transcendencji. Trzeba doswiadczyc pustyni, odnaleźć drogę do miasta, sięgnąć po klucz, który otwiera bramę do skarbu

Dlatego tak wielu pielgrzymów i wędrowców wyruszało na poszukiwanie tego miasta. Najbardziej znanym z nich był László Almásy. Nie odnalazł Zerzury, ale odkrył nieznane doliny i prehistoryczne malowidła naskalne.

W audycji jeden z rozmówców, zapytany o potrzebę istnienia w kulturze zaginionych miast, odpowiedział, że najważniejszy jest sam ruch — przemieszczanie się, poszukiwanie. W kulturze arabskiej istnieje powiedzenie: haraka baraka — "ruch jest błogosławieństwem". To znaczy, że działanie, bycie w drodze, aktywność przynoszą dobro i otwierają nowe możliwości.

Bardzo spodobało mi się to powiedzenie, haraka baraka,  zabieram je sobie do codzienności.

Żeby o nim pamiętać, powstała grafika zatytułowana właśnie Haraka Baraka, która nawiązuje do mitu o zaginionej Zerzurze.

Piękna legenda, prawda?

Kto ma możliwość odsłuchania audycji Erlanda Coopera, bardzo, bardzo polecam, są przepięknymi podróżami w wyobraźni 

A ja zostawiam Was z opowieścią i grafiką — i do następnego tygodnia. 

K

Once again, the BBC has inspired me with its radio storytelling. This time, I was captivated by a series of five programmes created by the composer Erland Cooper, entitled Cities of Imagination, broadcast as part of BBC Radio 3's The Essay. These are stories of five mythical cities, scattered across the world, rooted in different cultures and landscapes, beautifully accompanied by Cooper's music, which stirs the imagination even further and transports the listener into those fleeting, elusive places.

These are cities which, as the author himself says, cannot be reached by map. We may find them only when they call to us themselves, in some mysterious way. And so, together with the author, we visit the invisible Russian city of Kitież, the Breton Atlantis — Ker-Ys, the mythical city of the Amazons — Themiscyra, and the Tibetan spiritual city of Kalapa, built upon the geometric design of a mandala, set within a landscape shaped like a great eight-petalled lotus.

There is something extraordinary about these ancient myths, still living their own lives, still pursued by pilgrims and wanderers.

And yet there is one more city of imagination Erland Cooper speaks of — hidden in the Libyan sands of the Sahara: Zerzura. It was this place that called to me most strongly, and so I want to tell you more about it.

According to medieval accounts, Zerzura, concealed beneath the sands of the Sahara, was a city white as a dove. It was known as the "White Oasis." This treasure of the desert was said to be filled with palms, springs, gardens, and birdsong. Even the name Zerzura itself means a small desert bird — usually a wheatear — which is why the city is often called the "oasis of singing birds."

According to the fifteenth-century Arabic Kitab al-Kanuz — the "Book of Treasures" — the city could be reached by following a dry valley, a wadi, between two mountains. As one approached the city, there stood a gate, and above it a stone bird holding a key in its beak:

"At the gate you will find a bird sculpted from stone. Stretch out your hand to its beak and take from it a key."

Beyond the gate of the white city, one could behold its beauty and riches, but also its enchanted King and Queen, sunk in sleep. They were to be passed by in silence: the treasures taken, and the traveller gone.

What fascinates me is that in Arabic tradition, the bird often appears as a guide to the soul, or as a messenger of hidden knowledge. Perhaps, then, Zerzura's true treasure was never material at all, but spiritual.

The podcast also gives great weight to the meaning of the desert as a place of purification. The desert is not emptiness, but a place where demons disappear, where the noise of the world falls away, and all that remains is the heart, silence, and the presence of God. In such a place, transformation becomes possible; transcendence feels near. One must experience the desert, find the road to the city, reach for the key that opens the gate to the treasure.

That is why so many pilgrims and wanderers set out in search of this city. The most famous among them was László Almásy. He did not find Zerzura, but he discovered unknown valleys and prehistoric cave paintings instead.

In the programme, one of the speakers, when asked why lost cities continue to matter in culture, answered that what matters most is movement itself — the act of travelling, of searching. In Arabic there is a saying: haraka baraka — "movement is blessing." It means that action, being on the road, staying in motion, brings goodness and opens new possibilities.

I fell in love with this phrase — haraka baraka — and I am taking it with me into my everyday life.

To keep it close, I created a graphic work entitled Haraka Baraka, inspired by the myth of the lost Zerzura.

A beautiful legend, isn't it?

If you ever have the chance to listen to Erland Cooper's broadcasts (look in BBC Sounds The Essey) I wholeheartedly recommend them. They are beautiful journeys through the landscapes of imagination.

And for now, I leave you with this story and the image — until next week.

With love,
K