Dziady
Dziady
Dziady Mickiewicza mocno siedzą w mojej pamięci. W ten oto sposób narodowy wieszcz zasadził we mnie ziarno, które rozkwita w ciemne noce na przełomie października i listopada niczym kwiat paproci.
Kwiat ten jest echem pogańskich uroczystości, zwanych niegdyś, jak pisał Mickiewicz, "ucztą kozła". Przewodniczył im Koźlarz, Huslar, Guślarz – zarazem kapłan i poeta. Uczestniczyło w tym święcie pospólstwo, oddając cześć dziadom, czyli umarłym.
Mickiewicz otwiera swój dramat słowami Szekspira: "Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom". A potem, w kaplicy, zapada absolutna ciemność:
"Żadnej lampy, żadnej świecy,
W oknach zawieście całuny.
Niech księżyca jasność blada
Szczelinami tu nie wpada".
Po chwili małym płomykiem Guślarz rozpala święcone ziele i rozpoczyna się spotkanie z duchami.
Przychodzą lekkie duszyczki Rózi i Józia, ciężka dusza Złego Pana, zwiewna dusza młodej Zosi z wiankiem na głowie i nieme Widmo młodego mężczyzny.
I czego nas uczą te widma? Że doświadczenie cierpienia jest niezbędne, że niemożliwy jest spokój duszy dla tych, którzy cierpienie zadają innym. Ale mnie, jako bardzo młodą dziewczynę czytającą Mickiewicza, najbardziej zafrapowała wina Zosi. I nawet trochę wystraszyła. Jak to? Ci, którzy żyją zbyt lekko i jeszcze nie kochają, także zostaną ukarani? A z miłością, jak wiadomo, wcale tak łatwo nie jest.
Za oknem kolejna gwałtowna burza tej jesieni. Ogród cały mokry, potargany wiatrem i deszczem. I ciemno. Nie tylko nocą, za dnia także. Aura sprzyja spotkaniom z własnymi duchami. Nie tylko umarłymi – również tymi, którzy poszli własną drogą. Wspominam ich wszystkich ciepło. Za niektórymi tęsknię.
Gustaw umiera z miłości. Nie potrafił pozwolić jej odejść. Zatem śmierć tym, którzy tego nie potrafią? Odradza się jako Konrad, z jeszcze bardziej gorącym sercem – kocha tym razem miliony i… pozostaje samotny. Czyni się poetą przekonanym o własnej nieśmiertelności, którego miłość jest żarliwsza nawet od tej Bożej.
Mickiewicz był emigrantem. Jestem emigrantką i ja. Przez chwilę myślałam, że dzięki technologii, żyjąc poza Polską, mogę być dzisiaj bliżej niej, niż mógł być poeta.
No ale przecież Mickiewicz był Polską, której na mapie wówczas nie było. Za sprawą języka i swojego talentu czynił ją ciągle żywą. Bo jak pisał inny wielki poeta, Czesław Miłosz, "moja wierna mowo" – język może stać się jedyną ojczyzną, szczególnie gdy doświadcza się emigracji.
Może stąd mój powrót do lektury Dziadów? Uśmiecham się.
Pozostawiam zatem jeszcze serię grafik o duchach z Mickiewicza, bo nadchodzą Zaduszki.
To tymczasem.
K.
I zapraszam tam ----> Przypominam tam moje starsze prace. Szczegolnie na fb.
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
Mickiewicz's Forefathers' Eve
Mickiewicz's Forefathers' Eve has remained deeply embedded in my memory. In this way, our national bard planted a seed within me, one that blossoms on the dark nights between October and November, like the mythical fern flower.
This flower is an echo of ancient pagan rites, once known, as Mickiewicz wrote, as the "Feast of the Goat". The ceremony was presided over by the Koźlarz, the Huslar, the Guślarz – a priest and poet in one. Ordinary villagers gathered to honour their forefathers, the departed souls of their ancestors.
Mickiewicz opens his drama with Shakespeare's words: "There are more things in heaven and earth, than are dreamt of in your philosophy." And then, inside the chapel, absolute darkness descends:
"Not a lamp, not a candle,
Hang black shrouds across the windows.
Let not the moon's pale light
Slip through the narrow cracks."
A moment later, the Guślarz kindles a small flame beneath the blessed herbs, and the encounter with the spirits begins.
First come the light little souls of Rózia and Józio, then the burdened soul of the Cruel Lord, the ethereal spirit of young Zosia with a wreath upon her head, and finally the silent Phantom of a young man.
And what do these apparitions teach us? That suffering is an essential part of human experience, and that peace cannot be granted to those who inflict suffering upon others. Yet, as a very young girl reading Mickiewicz, it was Zosia's guilt that intrigued me most. It even frightened me a little. What? Could those who lived too lightly, who had not yet loved, also be punished? And love, as we all know, is hardly a simple matter.
Outside my window, another violent storm sweeps through this autumn. The garden is soaked, battered by wind and rain. And it is dark. Not only at night, but during the day as well. Such weather lends itself to encounters with one's own ghosts. Not only those who have died, but also those who have simply gone their separate ways. I remember them all with warmth. Some I miss.
Gustaw dies of love. He could not bear to let it go. So, death to those who cannot let go? He is reborn as Konrad, his heart burning more fiercely than ever – this time he loves millions, and yet… remains alone. He makes himself a poet convinced of his own immortality, believing his love to be more ardent even than God's.
Mickiewicz was an émigré. And so am I. For a moment, I thought that thanks to technology, living outside Poland today, I might be closer to my homeland than the poet could ever have been.
But then, Mickiewicz himself was Poland – a Poland that did not exist on the map at the time. Through his language and his extraordinary gift, he kept it alive. And as another great poet, Czesław Miłosz, wrote, "My faithful mother tongue" – language can become one's only homeland, especially when one experiences exile.
Perhaps that is why I have returned to Forefathers' Eve?
I smile.
And so I leave you with another series of prints inspired by ghosts from Mickiewicz, for All Souls' Day is approaching.
Until next time.
K.
You will find me there too ----> I post my older works there, especially on Facebook .
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
Gramophon plays Hekla - The Whole