Emigration
Emigracja
"Język jest jedyną ojczyzną ." Czeslaw Milosz
Jestem emigrantką. Choć mieszkam w Anglii od ponad dwudziestu lat, nie zawsze było to dla mnie oczywiste. Tak naprawdę dopiero kilka lat temu, z pewnym zdumieniem i lekkim zaskoczeniem, zgodziłam się pomyśleć o sobie w ten sposób.
Pomyślicie pewnie, że brzmi to tak, jakbym żyła w jakimś oderwaniu od rzeczywistości. I faktycznie — moją emigrację można w pewnym sensie tak opisać.
Piszę "moją emigrację", ponieważ doświadczenia emigracyjne bardzo się od siebie różnią. Czym innym były emigracje Miłosza, Gombrowicza czy Czapskiego, którzy uciekali z kraju i nie mogli do niego wrócić. Czym innym jest emigracja doświadczana w XXI wieku, kiedy Polska jest krajem wolnym, a niebo przecinają niezliczone samoloty tanich linii lotniczych. Czym innym była także emigracja człowieka, który około dwudziestu lat temu napisał na murze w Anglii: "Nie wybaczę Ci tego, Polsko". Tak, wśród emigrantów są również tacy, których polska rzeczywistość zawiodła. I wreszcie czym innym jest emigracja młodych dwudziestolatków, którzy wyjeżdżają bez rodzinnych zobowiązań.
Powód naszego wyjazdu był prosty. Można było wyjechać i zamieszkać gdzieś w Europie — nic już nie stało na przeszkodzie. Była w tym trochę przygoda, a trochę konieczność. W Polsce nie bardzo było gdzie się podziać. Nie starczało pieniędzy, by wynająć mieszkanie dla młodej rodziny z dzieckiem. Tymczasem w Anglii okazało się to nagle możliwe — i to z jednej pensji. I to nie kawalerka, ale mieszkanie z dwiema sypialniami, bo rodzinie z małym dzieckiem nie wolno było wynająć niczego poniżej tego standardu.
Były to jednak bardzo skromne cztery kąty. Na początku mieliśmy materac zamiast łóżka, ogrodowy stół i cztery krzesła w pokoju dziennym, ręcznie robione zabawki dla syna. Było bardzo, bardzo skromnie, ale czuliśmy się... wolni i szczęśliwi.
Nie wyjechaliśmy przecież na zawsze. Najwyżej na trzy lata.
Bardzo wielu jest takich "zasiedziałych" emigrantów. A ja od momentu przekroczenia granicy odłożyłam prawdziwe życie na później — na powrót. Uśmiecham się dziś do tej myśli, bo było to oczywiście bardzo niedojrzałe. Faktem jest jednak, że skutkiem takiego myślenia były pewne ustępstwa, na które prawdopodobnie nie zgodziłabym się, mieszkając w Polsce.
Żyło się dobrze, tyle że z dnia na dzień, z nieustannie odsuwaną perspektywą powrotu. Żyło się także w pewnym rozkroku między Polską a Anglią. Stęsknieni za rodziną i przyjaciółmi, czekaliśmy na każdą wizytę w Polsce, a jednocześnie... z ulgą wracaliśmy do Anglii.
Czym jest dla mnie emigracja?
Ciągłym tłumaczeniem rzeczywistości na własny język i własną kulturę. Tak długo, jak to trwa, czujesz się obcym w kraju, w którym wychowujesz dzieci, zarabiasz pieniądze i płacisz podatki. Ale przychodzi taki dzień, po wielu latach, kiedy zaczynasz tłumaczyć sobie polską rzeczywistość na język angielski. I chyba właśnie wtedy człowiek naprawdę uświadamia sobie, że jest emigrantem.
Obcość zaczyna być swoja.
Nie zmniejsza to poczucia przynależności do Polski, jedynie nieco je komplikuje.
Emigracja odbiera poczucie uczestnictwa. Najważniejsze wydarzenia w Polsce można obserwować tylko z daleka. Nawet jeśli przeżywa się je bardzo emocjonalnie, nie jest się częścią wspólnoty, która w tych chwilach tworzy się pomiędzy ludźmi. Tak było ze śmiercią papieża, katastrofą smoleńską, wojną w Ukrainie, mistrzostwami piłki nożnej i wieloma innymi wydarzeniami.
Za to byliśmy bliżej Olimpiady w Londynie, królewskich uroczystości, kolejnych jubileuszy królowej, a później także wydarzeń związanych z jej pogrzebem. Były to dni wolne od pracy i chwile wspólnie przeżywane przez całe społeczeństwo.
Był także kryzys finansowy w 2008 roku, kiedy z dnia na dzień oboje zostaliśmy bez pracy. Było rozczarowanie Brexitem.
Były też lokalne festyny, podczas których ludzie różnych narodowości, kultur, religii i kolorów skóry dzielili się swoją tradycją. I to było piękne. Cieszę się, że moi synowie dorastali wśród koleżanek i kolegów pochodzących z różnych kultur i religii. Cieszę się także, że różnorodność człowieka — także ta związana z seksualnością — nie jest dla nich czymś szokującym.
Mimo że jesteśmy emigrantami, nigdy nie spotkała nas z tego powodu żadna przykrość, choć docierały do nas opowieści o takich incydentach.
Tęsknimy jednak za Polską. Bardzo.
Zawsze tęskniliśmy.
Oboje przechodziliśmy kryzysy związane z poczuciem, że utknęliśmy w miejscu dobrym, ale jednak nie do końca naszym. Dla mnie emigracja jest także doświadczeniem pewnego rodzaju samotności i odosobnienia. Być może dlatego, że nie mamy tutaj zbyt wielu bliskich przyjaciół.
Ratunkiem są polskie książki, radio, podcasty i... tanie linie lotnicze.
Nie oznacza to jednak, że nie korzystamy z tutejszej kultury. Przeciwnie. Londyn jest na wyciągnięcie ręki, a moim ulubionym wieczornym radiem jest obecnie BBC Radio 3 Unwind. Regularnie słuchamy także anglojęzycznych podcastów i niezwykle je sobie cenimy.
Doceniamy doświadczenie życia poza Polską. Nie żałujemy go. Niesłychanie poszerza horyzonty i zmienia perspektywę patrzenia na świat. A jednak nasze serca biją po polsku i ciągle myślimy, że pewnego dnia wrócimy do Polski na stałe.
Dlatego mocno czuje, ze prawdą jest to, co pisał Czesław Miłosz — że język jest jedyną ojczyzną.
Na tym zakończę, bo już długo piszę, chociaż ciągle mam wrażenie, że nie wyczerpałam tematu. Mam nadzieję, że dotrwaliście do końca.
Do nastepnego razu,
K.
Pssst...
Z moją kontuzjowaną ręką grafik robić na razie nie dam rady, ale piórkiem wciąż trochę rysować się da. Dlatego dzielę się dziś rysunkiem zatytułowanym "Emigracja".
I zapraszam tam ----> Przypominam tam moje starsze prace. Szczegolnie na fb.
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
Emigration
"Language is the only homeland."
— Czesław Miłosz
I am an emigrant. Although I have lived in England for more than twenty years, this was not always obvious to me. In fact, it was only a few years ago that I finally agreed, with a certain sense of surprise and mild astonishment, to think of myself in those terms.
You may think this sounds as though I had been living somewhat detached from reality. And indeed, in a way, that is not an entirely inaccurate description of my experience of emigration.
I write my experience of emigration because no two stories of emigration are ever the same. The exile of Miłosz, Gombrowicz or Czapski, who fled their country and could not return, was something entirely different. Equally different is the experience of emigrating in the twenty-first century, when Poland is a free country and the skies are crossed by countless low-cost airlines. Different again was the experience of the man who, some twenty years ago, wrote on a wall in England: "I will never forgive you, Poland." Yes, among emigrants there are also those who felt betrayed by the reality they left behind. And different still is the experience of young people in their twenties who leave without family responsibilities weighing upon them.
The reason for our departure was simple. We could leave and settle somewhere else in Europe; nothing stood in our way any longer. It was partly an adventure and partly a necessity. In Poland there seemed to be nowhere for us to begin. We could not afford to rent a home for a young family with a child. Yet in England it suddenly became possible — and on a single salary. Not a studio flat, but a two-bedroom apartment, because families with young children were not allowed to rent anything below that standard.
Our first home, however, was exceedingly modest. At the beginning we slept on a mattress instead of a bed. In the living room stood a garden table and four garden chairs. Our son played with toys we had made by hand. We had very little, but we felt... free and happy.
After all, we had not left forever.
Three years at most.
There are many such "temporary" emigrants who somehow never leave. From the moment I crossed the border, I postponed real life until later — until our return. Today I smile at the thought because it was, of course, deeply immature. Yet the truth is that this way of thinking led me to make compromises I would probably never have accepted had I remained in Poland.
Life was good, but it unfolded day by day beneath the constantly postponed prospect of returning home. We lived with one foot in Poland and the other in England. We missed our family and friends, looked forward to every visit to Poland and, at the same time, returned to England with a sense of relief.
What is emigration to me?
It is the constant translation of reality into one's own language and culture. As long as that process continues, you remain a stranger in the country where you raise your children, earn your living and pay your taxes. But then one day, after many years, something changes. You find yourself translating Polish reality into English. And perhaps that is the moment when you truly realise that you are an emigrant.
Foreignness begins to feel familiar.
This does not diminish my sense of belonging to Poland. It merely makes that belonging more complicated.
Emigration takes away the feeling of participation. The most important events in Poland can only be observed from afar. No matter how deeply they are felt, one is not part of the community formed by those who experience them together. It was so with the death of the Pope, the Smolensk air disaster, the war in Ukraine, football championships and many other defining moments.
On the other hand, we were closer to the London Olympics, royal celebrations, the Queen's jubilees and, later, the events surrounding her funeral. These became shared public experiences, moments lived collectively by the society around us.
There was also the financial crisis of 2008, when both of us lost our jobs almost overnight. There was the disappointment of Brexit.
And there were local festivals, where people of different nationalities, cultures, religions and skin colours shared their traditions with one another. That was something beautiful. I am grateful that my sons grew up among friends from many different cultures and faiths. I am equally grateful that human diversity — including diversity of sexuality — is not something that surprises or unsettles them.
Although we are emigrants, we have never personally experienced hostility because of it, even though we occasionally heard stories of such incidents.
And yet we miss Poland.
Deeply.
We always have.
Both of us have gone through periods of crisis brought on by the feeling of being rooted in a place that is good, yet never entirely our own. For me, emigration is also an experience of a particular kind of loneliness and solitude. Perhaps because we do not have many close friends here.
Our salvation comes in the form of Polish books, Polish radio, podcasts and... low-cost airlines.
That does not mean we ignore the culture around us. Quite the opposite. London is within easy reach, and these days my favourite evening station is BBC Radio 3 Unwind. We also listen regularly to English-language podcasts and value them enormously.
We appreciate the experience of living outside Poland. We do not regret it. It broadens one's horizons immeasurably and changes one's perspective on almost everything. Yet our hearts still beat in Polish, and somewhere deep inside we continue to hope that one day we will return.
That is why I feel so strongly that Miłosz, Polish poet, was right when he wrote that language is the only homeland.
I shall stop here, although I still feel I have only touched the surface of the subject. If you have made it this far, thank you for staying with me.
Until next time,
K.
Psst...
With my injured hand I cannot make prints at the moment, but I can still manage a little drawing with pen and ink. So today I am sharing a drawing entitled Emigration
You will find me there too ----> I post my older works there, especially on Facebook .
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
The gramophone will play "Loving you like always" NTO, Tricky and Marta