Puppeteer
Lalkarka
"Lalkarstwo to czysta absolutna fikcja, dlatego jest czystą absolutną sztuką". Z ksiazki ''Kasperl i Margit''
Dzisiejsza opowieść będzie o Margit i marionetkach z lektury Macieja Płazy "Kasperl i Margit", o której już pisałam [koniecznie zobaczcie tutaj].
Margit jest bohaterką, która w trakcie lektury przechodzi kilka przeobrażeń. Najpierw jest dobrze wychowaną, niewinną młodą panienką – Małgorzatą Krzyńską z okresu poznańskiego. Następnie przeobraża się w Margit – berlińską aktorkę, która pozwala kształtować się ciemnym, dekadenckim siłom, "żeby nie wylała się z niej jej samotność i rozpacz". W końcu odnajduje siebie w bezimiennej lalkarce, wędrującej donikąd i dowszędzie, prowadzącej objazdowy teatr marionetek.
I to właśnie jej ostatnie "wcielenie" okazuje się dla niej najbardziej wyzwalające i twórcze. Marionetki budzą ją do życia tu i teraz, pozwalają zostawić bolesną przeszłość za sobą i sprawiają, że przyszłość zaczyna wydawać się jaśniejsza. Po jednym z wieczorów, po serii przedstawień, gdy zmęczona i przejęta, z drżącymi rękami szuka wytchnienia, Kasperl mówi do niej: "Ty lśnisz".
Autor, za sprawą Margit, wprowadza nas w świat teatru marionetek tak blisko, jak to tylko możliwe. Poznajemy warsztat pracy lalkarzy – od momentu tworzenia lalek po chwilę, w której aktor musi nauczyć się nimi operować. Aby jednak było to możliwe, musi najpierw odnaleźć duszę marionetki.
Pierwszy mistrz Margit, twórca obwoźnego teatru, uczył ją:
"Każda marionetka ma linię, po której trzeba nią poruszać, to droga jej duszy. Lalka nie zna ciążenia. Siła, z jaką ją podnosisz, zawsze będzie większa od tej, która ją ciągnie w dół. My potrzebujemy ziemi, żeby się na niej oprzeć, a marionetka po to, żeby się od niej odbić. (…)
Marionetka nigdy się nie kryguje. Krygujesz się wtedy, gdy duszę masz w innym miejscu niż środek ciężkości twojego ruchu. Rozumiesz, ciało swoje, a dusza swoje. (…)
U dorosłego człowieka ciało i dusza nigdy nie poruszają się tym samym torem. (…)
U dzieci tak jest. Małe dzieci z początku nie udają, ale szybko uczą się udawania i potem już chcą się podobać. (…) A dobry mechanikus wprawia marionetkę w taki ruch, żeby się nie krygowała".
I dalej:
"Wdzięk marionetki jest czysty jak u dziecka albo zwierzaka. Albo pierwszych ludzi w raju".
Autor, opowiadając o marionetkach, przywołuje autorytety z tej dziedziny. Opowiada o teatrach w Europie i Polsce, wspomina przedwojenne teatry lalek, których przedstawienia nie były kierowane wyłącznie do najmłodszych widzów.
"Każdy jest dzieckiem, mówił teatr Branna, dziecko jest poetą, a ta wieczna dziecięca poetyckość mieszka w marionetkach niczym ich dusza".
Niesłychanie zajmujące i wzruszające jest odkrywanie tajemnic teatru lalek. I faktycznie, nawet sama opowieść o marionetkach cofa nas, podobnie jak bohaterke Macieja Płazy, do niczym niewytłumaczalnej niewinności wzruszeń, do naszej pestki – core – jądra jasności. Tej, jak pisał poeta- ''nieskonczonej cierpliwosci swiatla''
I jeszcze na koniec takie słowa:
"Teatr marionetkowy trafiał do ludzi w każdym wieku nie dlatego, że był infantylny, przeciwnie, okazywał się dojrzały, trzeba bowiem dojrzałości, by przechowywać w sobie dziecięcą delikatność i umieć dzielić się nią z innymi".
Pięknie, prawda?
To powtórzę się jeszcze raz: czytajcie "Kasperl i Margit". To lektura wielu wymiarów – formującego się wielokulturowego świata poznańskiego, dekadenckiego, ciemnego Berlina i bezdrożnego wyzwolenia, które okazuje się powrotem do niewinności.
Załączam grafikę marionetkową, nie moją pierwszą i nie ostatnią – nie mogło być inaczej.
Tymczasem.
K.
I zapraszam tam ----> Przypominam tam moje starsze prace. Szczegolnie na fb.
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
Marionettes
"Puppetry is pure, absolute fiction, and therefore pure, absolute art."
Today's story is about Margit and the marionettes in Maciej Płaza's novel Kasperl and Margit, a book I have written about before [do have a look here].
Margit is a character who undergoes several transformations over the course of the novel. At first, she is Małgorzata Krzyńska, a well-brought-up, innocent young lady of the Poznań years. Then she becomes Margit, a Berlin actress who allows herself to be shaped by the dark forces of decadence, "so that her loneliness and despair might not spill out of her." Finally, she finds herself in a nameless puppeteer, wandering nowhere and everywhere, travelling with a little marionette theatre.
And it is this last incarnation that proves to be the most liberating and creative of all. The marionettes awaken her to life in the here and now, allowing her to leave her painful past behind and making the future seem, at last, a little brighter. One evening, after a series of performances, when she is exhausted and overwhelmed, her hands trembling as she searches for a moment of respite, Kasperl says to her: "You are radiant."
Through Margit, the author brings us as close as possible to the mysterious world of marionette theatre. We discover the puppeteer's craft, from the making of the dolls to the moment when the performer must learn how to bring them to life. But to do so, one must first discover the soul of the marionette.
Margit's first master, the founder of a travelling puppet theatre, teaches her:
"Every marionette has a line along which it must move. That is the path of its soul. A puppet knows nothing of gravity. The force with which you lift it will always be greater than the force pulling it down. We need the earth to support us, but a marionette needs it only to spring away from it. (…)
A marionette never strikes a pose. You strike a pose when your soul is somewhere other than the centre of gravity of your movement. Do you understand? The body goes one way, the soul another. (…)
In an adult human being, body and soul never move along the same path. (…)
With children, they do. Little children do not pretend at first, but they soon learn to, and then they begin to want to please. (…) A good puppeteer sets the marionette in motion in such a way that it never strikes a pose."
And further:
"The grace of a marionette is as pure as that of a child, or an animal. Or the first human beings in Paradise."
In telling the story of marionettes, the author draws upon the great figures of puppetry. He takes us through the history of puppet theatres in Europe and Poland, recalling the pre-war theatres whose performances were by no means intended exclusively for children.
"Everyone is a child, Brann's theatre proclaimed. A child is a poet, and that eternal poetry of childhood dwells within marionettes like a soul."
There is something extraordinarily absorbing and moving about discovering the secrets of puppet theatre. And indeed, even the mere telling of a story about marionettes takes us back to that inexplicable innocence of feeling, to the little seed at our very centre — our core — the luminous heart of who we are.
And one more thought, to end with:
"Marionette theatre spoke to people of every age not because it was infantile, but quite the opposite — because it was mature. For it takes maturity to preserve within oneself the tenderness of childhood, and to know how to share it with others."
Beautiful, isn't it?
So I shall say it once again: read Kasperl and Margit. It is a novel of many dimensions — of the emerging multicultural world of Poznań, of the dark decadence of Berlin, and of a liberation without roads or boundaries, which ultimately becomes a return to innocence.
I am sharing a marionette-inspired print of my own — neither my first nor my last.
It could hardly have been otherwise.
With love.
K.
You will find me there too ----> I post my older works there, especially on Facebook .
fb: @between.words.2025
in: @kasia_m.baranowska
Gramophon plays Johannes Johannsson - Ballad Pour Adeline